Με ιδιαίτερη χαρά ως Δήμαρχος της ιστορικής πρωτεύουσας της Κρήτης, των Χανίων, σας καλωσορίζω στην κορυφαία ετήσια εκδήλωση πολιτισμού του Δήμου μας, τον «Φάρο Πολιτισμού», που περιλαμβάνει εκθέσεις και δρώμενα πολιτισμού και εκφράζει την ειρήνη, τον πολιτισμό, τη συνεργασία και τη συναδέλφωση των λαών της Μεσογείου και όχι μόνο.

Οφείλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά για τη συνεργασία τους και την συμπαράστασή τους στην προσπάθεια αυτή : το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, τα ΕΛΤΑ, την Υπηρεσία Φάρων, την ΕΡΑ Χανίων, την 28^η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, το Λιμεναρχείο Χανίων, το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Χανίων, το Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου, το Σύλλογο Καταστηματαρχών Ενετικού Λιμένα, το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Ναυτικό Όμιλο Χανίων, τον Ιστιοπλοϊκό Όμιλο Χανίων.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω επίσης :

• τον Φιλοτελιστή και μελετητή των Φάρων κ. Κωνσταντίνο Κορρέ,
• τον Διοικητή της Υπηρεσίας Φάρων, Αρχιπλοίαρχο Βασίλη Αγριογιάννη,
• Τη Μικτή Χορωδία του Δήμου Χανίων
• Την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου
• Το Τμήμα Ηλεκτροφωτισμού, Φωτεινής Σηματοδότησης και Οδοσήμανσης
• Την Υπηρεσία Καθαριότητας
• και τη ΔΗΠΕΧ

Ο Φάρος των Χανίων, δεν αποτελεί μόνο σημείο επίσκεψης και θαυμασμού των Χανιωτών και επισκεπτών της. Είναι το στολίδι και σήμα κατατεθέν της πόλης μας, που φωτίζει τους δρόμους της ιστορίας και του πολιτισμού του τόπου μας.

Αυτό  το φως του το άσβεστο στέλνει μήνυμα δημιουργίας και  ειρήνης στις θάλασσες της αδιαφορίας του σύγχρονου κόσμου μας.

Μια  φλόγα αφύπνισης και εγρήγορσης στην καθημερινή μας ζωή για εκπλήρωση των ανθρώπινων καθηκόντων μας στην κοινωνία που ζούμε και την υποχρέωση για την πραγμάτωση ενός καλυτέρου κόσμου για τις γενιές που έρχονται. 

Ο Φάρος μας, αυτές τις μέρες, συμπληρώνει τρία χρόνια από την αναστήλωση και επισκευή του. Το γεγονός αυτό είχαμε τη χαρά να γιορτάσουμε τον Αύγουστο του 2006 με τη λαμπρή εκδήλωση, που διοργανώσαμε στο ιστορικό λιμάνι μας.

Η  αναστήλωση και επισκευή του Φάρου, ένα έργο με προϋπολογισμό 1.500.000 ευρώ, είχε ενταχθεί στο Μέτρο 4.2. του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος Κρήτης 2000-2006 και συγχρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (Ε.Τ.Π.Α) κατά 75% και από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (Π.Δ.Ε.) κατά 25%.

Πρόκειται για τον παλαιότερο Φάρο της Μεσογείου με ενετική βάση και αιγυπτιακή τεχνολογία,  ο οποίος λειτούργησε και φώτισε το πανέμορφο και ξακουστό  λιμάνι μας .

Περίπου στα 1595 - 1601 κατασκευάστηκε από τους Ενετούς ένας Φάρος, θεμελιωμένος στο φυσικό βράχο, που λειτούργησε ως πυρσός ανοιχτής φλόγας (φρυκτωρία) και αναφέρεται ως «φανάρι» σε σχεδιάγραμμα κάτοψης της πόλεως των Χανίων του 1689 του V. Coronelli.

Όμως το 1645 η πόλη πέφτει στα χέρια των Τούρκων μετά από πολιορκία – η κατάκτηση της Κρήτης ολοκληρώθηκε το 1669, όπως είναι γνωστό, μετά από 25ετή πόλεμο, με την κατάληψη του Χάνδακα, το Ηράκλειο. Οι νέοι κατακτητές δεν έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συντήρηση του χανιώτικου λιμανιού, το οποίο αφέθηκε σε πλήρη εγκατάλειψη και δεν έγινε καμιά επισκευή ή συντήρησή του, με την ανατολική λεκάνη του λιμένα να παραμένει ουσιαστικά άχρηστη σε όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.

Κατά τα χρόνια της παραχώρησης της Κρήτης στον Αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή (1830 – 1840), ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών που προσέφερε στο Σουλτάνο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 στην Κρήτη και την Πελοπόννησο, αναγνωρίζεται η αξία του λιμανιού και το πόσο μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της οικονομίας του τόπου. Λέγεται ότι ο Μεχμέτ Αλή έδωσε εντολή στον Μουσταφά Πασά να καθαρίσει τη λεκάνη του λιμανιού των Χανίων, να επισκευάσει το λιμενοβραχίονα και να κατασκευάσει τον Φάρο. Και όντως πραγματοποιήθηκαν επισκευές στο λιμενοβραχίονα και εκβαθύνσεις στη λεκάνη του, εργασίες που κόστισαν (το 1838) 1.146.000 γρόσια. Τότε κατασκευάσθηκε και ο πρόβολος, ο πύργος δηλαδή του Φάρου, που υπάρχει μέχρι σήμερα και εδράζεται στην ενετική τραπεζοειδή βάση πάνω σε φυσικό βράχο, με τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία συνδεδεμένα με την τοπική παράδοση, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τα τέλη της Ενετοκρατίας και έπειτα.

Την εποχή αυτή ο Φάρος μας πήρε τη μορφή που ξέρουμε. Ο πύργος του κτίσματος αποτελείται από τρία τμήματα διαφορετικής διατομής: το τμήμα της βάσης είναι οκτάγωνο, το μεσαίο τμήμα είναι δεκαεξάγωνο και το τρίτο κυκλικό. Το υλικό κατασκευής της βάσης είναι της ίδιας προέλευσης και ποιότητας με αυτό που οι Ενετοί κατασκεύασαν τις οχυρώσεις της πόλης των Χανίων.

Σύμφωνα με τους εγκυρότατους Αγγλικούς «φαροδείκτες» του 1847 και 1859 ο Φάρος αναστηλώθηκε – πάνω στην Ενετική βάση του – και το 1839 λειτούργησε με τη νέα για την εποχή τεχνολογία. Τεκμηριωμένη πληροφορία για το πρώτο του φωτιστικό μηχάνημα δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει και κάποιο στοιχείο, που να δείχνει το πότε σταμάτησε να λειτουργεί ως πυρσός ανοιχτής φλόγας.

Ο νέος Φάρος είναι, όπως αναφέρθηκε, διαφορετικός από τον αρχικό και θυμίζει περισσότερο μιναρέ και ως προς τη μορφή του και ως προς την εσωτερική πέτρινη σκάλα, που οδηγεί στο μπαλκόνι με το γυάλινο πυργίσκο. Τα αρχιτεκτονικά στοιχεία μοιάζουν με αυτά των μιναρέδων, γι΄ αυτό και το μνημείο δεν κατατάσσεται σε κάποιον από τους τυποποιημένους πύργους των φάρων σε σχέση με την διατομή του. Είναι «φανός λιμένος» και αποτελείται μόνο από τον πύργο του Φάρου, χωρίς την κατοικία των φυλάκων, όπως οι υπόλοιποι επιτηρούμενοι φάροι. Και αυτό γιατί βρίσκεται σε κατοικημένη περιοχή, οπότε δεν ήταν απαραίτητη η επίβλεψη της λειτουργίας του από μία εφαπτόμενη ή κοντινή στον πύργο κατοικία φυλάκων. Παρά ταύτα, γύρω στα τέλη του 19^ου αιώνα, κατασκευάστηκε στη βάση του Φάρου κεραμοσκεπής κατοικία φυλάκων, που όμως κατεδαφίστηκε πριν από το 1967. Ο πύργος του Φάρου είναι κατασκευασμένος με λίθινους πελεκημένους δόμους από λευκό ψαμμίτη. Το πάχος της λιθοδομής είναι 60 εκ. του μέτρου περίπου σε όλο το ύψος του πύργου. Στην κορυφή κάθε τμήματος του πύργου που αλλάζει η διατομή υπάρχει διάζωμα αντίστοιχης κάτοψης, ενώ τα τμήματα κάτω από τα διαζώματα είναι διακοσμημένα με ανάγλυφα στοιχεία. Σε όλο το ύψος του εσωτερικά υπάρχει κλίμακα από λιθοδομή, που λειτουργεί και ως ελικοειδές στοιχείο ακαμψίας.

Το 1864 ο Φάρος περιήλθε στην δικαιοδοσία της Γαλλικής Εταιρίας Οθωμανικών Φάρων και λειτούργησε με φωτιστικό μηχάνημα «κατοπτρικό Δ΄ Τάξεως». Κατά το τέλος της τουρκικής κατοχής κατασκευάστηκε η σκάλα της ανατολικής πλευράς, στην είσοδο δηλαδή του πύργου του Φάρου. Το περιμετρικό συμπαγές πέτρινο στηθαίο, το οκταγωνικό φυλάκιο με το μικρό τρούλο είναι νεότερες κατασκευές. Έχουν επίσης δημιουργηθεί αγωγοί μέσω των οποίων διέρχεται θαλάσσιο νερό κάτω από την επιφάνεια της βάσης του Φάρου.

Ο Φάρος των Χανίων προστέθηκε στο Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο μετά την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, το 1913. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι οι φάροι της Κρήτης δεν αναφέρονται στον έγκυρο φαροδείκτη του Λυκούδη του 1914, διότι προφανώς δεν θα είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία παράδοσης – παραλαβής τους από την Γαλλική Εταιρία και το Ελληνικό Ναυτικό.

Ο χανιώτικος Φάρος λειτούργησε το 1933 ως φανός λιμένος «ερυθρός σταθερός», αλλά το 1941 το φωτιστικό του μηχάνημα καταστράφηκε από τους Γερμανούς, το οποίο και αποκαταστάθηκε αργότερα και ο Φάρος επαναλειτούργησε το 1945. Το 1962 το φορτηγό πλοίο «Άφοβος» προσέκρουσε στη βορειοδυτική γωνία της βάσης του Φάρου, που τμήμα της είχε ήδη καταρρεύσει, με αποτέλεσμα να αποκολληθεί το βόρειο τμήμα της τοιχοποιίας.

Ο Φάρος μας συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι τις μέρες μας, στέλνοντας αγνό και άδολο φως στην καρδιά και την ψυχή μας. 

Μπορεί, μεν να γερνάει  χρόνο με το χρόνο, αλλά στέκει πάντα εκεί, αγέρωχος άρχοντας και αχώριστος σύντροφος της πόλης μας και όλων μας, σε κάθε χαρά και κάθε λύπη, αποτελώντας μια φωτεινή γήινη παρουσία και όχι ένα άψυχο κτίσμα.

Σταγόνες θάλασσας τον βρέχουνε. Πίνει χρόνια τ΄ αλάτι της θάλασσας.

Σκέπη του ο ουρανός και πόδια του γοργόνες και φύκια.

Χαιρετάει την ανατολή και τη δύση.

Φέγγει στο μαύρο της νύχτας.

Ξαγρυπνάει.

Προλαβαίνει.

Ξέρει τις νοσταλγίες και τις λαχτάρες των ναυτικών.

Μιλάει με φως. Μια φωτιά που καίει.

Ένας θαλασσινός προβολέας.

Μάτι, που φυλάει εικόνες θαλασσινές και κρατάει τη ζυγαριά της μνήμης μέσα σε μια άνοιξη νερού.

Κι εμείς, οδηγημένοι από τα ίχνη που αφήνει το φως του φάρου στο πέρασμα των αιώνων, ιχνογραφούμε την ψυχή μας και ταξιδεύουμε.

Ακούραστη φεγγοβολή, ασίγαστη λάμψη, Φάρε των Χανίων, λάμψε σαν αλήθεια, άνοιξε το φως.